Analiza pozostałości pestycydów

Spektrometria wysokiej rozdzielczości

Analiza pozostałości pestycydów stanowi dziś jedno z podstawowych narzędzi zarówno w kontroli bezpieczeństwa żywności, jak i w postępowaniach sądowych. Te same techniki badawcze, które rutynowo wykrywają je w produktach spożywczych, znajdują zastosowanie w postępowaniu sądowym. Pomagają zidentyfikować substancję toksyczną, ustalić jej pochodzenie oraz zweryfikować wstępne hipotezy śledcze. Metodyka rozwija się w szybkim tempie, dlatego akredytowane laboratoria muszą stale aktualizować swoje kompetencje. Aktualne kierunki wyznaczył 16. European Pesticide Residue Workshop (EPRW 2026), który odbył się 8–12 czerwca 2026 w Rotterdamie. IGS uczestniczył w wydarzeniu, a wcześniej zaprezentował tam poster: „From Field to Forensics: The Role of Pesticide Analysis in Criminal Cases”.

Przygotowanie próbki i trudne matryce

Znaczną część programu konferencji EPRW 2026 poświęcono tematyce przygotowania próbki – Relacjonuje Radosław Zbytniewski – Zastępca Kierownika Laboratorium Działu Badań Chemicznych oraz biegły sądowy z zakresu toksykologii sądowej i fizykochemii kryminalistycznej – Etap ten w dużej mierze przesądza o wiarygodności wyników. Pozostałości pestycydów występują bowiem w śladowych stężeniach, a kontrolowana żywność to matryca o niezwykle złożonej naturze. Składniki matrycy potrafią znacznie maskować lub zniekształcać sygnał analityczny.

Spektrometria wysokiej rozdzielczości (HRMS, ToF-MS, Orbitrap)

Często powracającym tematem konferencji EPRW 202, była także spektrometria mas wysokiej rozdzielczości, w tym analizatory ToF-MS i Orbitrap. Sporą część poświęcono również na raporty i podsumowania z badań monitoringowych. Ponadto wiodący producenci aparatury analitycznej prezentowali liczne nowości wyposażenia laboratorium.

Sztuczna inteligencja w analizie pestycydów

Ostatni dzień wydarzenia organizatorzy poświęcili w całości, wykorzystaniu sztucznej inteligencji w analizie pestycydów. Według relacji Eksperta IGS, był to jeden z najciekawszych punktów programu. Stanowi on zarazem wyraźny sygnał, że AI wchodzi również i do tej dziedziny.

Pestycydy jako materiał dowodowy oraz ich analiza w praktyce IGS

W badaniach toksykologicznych i fizykochemicznych prowadzonych na potrzeby spraw karnych, analiza pestycydów odgrywa istotną rolę. Substancje te mogą bowiem prowadzić do zatrucia, śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Dotyczy to zarówno zatruć przypadkowych, jak i celowego użycia pestycydów.

W IGS wdrożyliśmy oznaczanie pestycydów technikami LC-MS/MS, GC-MS/MS oraz ICP-MS w ramach badań bezpieczeństwa żywności. Następnie zastosowaliśmy je w kryminalistyce. Takie podejście streszcza tytuł naszego posteru „From Field to Forensics” (pol. „Z pola na miejsce zdarzenia – rola analizy pestycydów w sprawach karnych”), prezentowanego na 16. European Pesticide Residue Workshop (EPRW 2026) (8–12 czerwca) w Rotterdamie.

Wartość zastosowanej metody obrazuje jedna z przeanalizowanych poniżej spraw.

Studium przypadku – gdy analiza wyklucza zatrucie

Mężczyzna zasłabł podczas przygotowywania opryskiwacza do oprysku pestycydem. Do zdarzenia doszło w trakcie prac związanych z użyciem środka chemicznego. Poszkodowany został przewieziony do szpitala, gdzie zmarł.

Na miejscu zdarzenia znaleziono liczne pojemniki z różnymi pestycydami. Powstało zatem pytanie, czy to ekspozycja na te substancje wywołała śmiertelne zatrucie? W celu jego wyjaśnienia przeanalizowaliśmy krew oraz tkanki pobrane podczas sekcji zwłok. Zastosowaliśmy techniki LC-MS/MS oraz GC-MS/MS, zwalidowane do wykrywania setek pozostałości pestycydów.

Badanie nie wykazało jednak obecności pozostałości pestycydów w materiale dowodowym. W rezultacie nie potwierdzono, że przyczyną zgonu było zatrucie pestycydami. Metody te wykrywają związki na poziomie ułamków nanogramów. Dlatego wynik negatywny ma tu pełną wartość merytoryczną. Rzetelna analiza pomaga bowiem nie tylko potwierdzać hipotezy śledcze, lecz także je wykluczać.

Na posterze konferencyjnym przedstawiliśmy również sprawy, w których analiza pestycydów wprost wskazała substancję odpowiedzialną za zatrucie. Pełne studia przypadków omówiliśmy w osobnych artykułach: Spektrometria mas w kryminalistyce oraz Toksykologia sądowa a bezpieczeństwo żywności.

Analiza pozostałości pestycydów – oferta

Laboratorium IGS oznacza pozostałości pestycydów technikami chromatografii sprzężonej ze spektrometrią mas: LC-MS/MS oraz GC-MS/MS. Dobór techniki zależy przy tym od charakteru analitu oraz matrycy próbki. Z badań korzystają zarówno producenci żywności, jak i organy procesowe oraz inne laboratoria. Pełny zakres oznaczeń i stosowane procedury opisujemy na stronie poświęconej badaniu pestycydów.