Spektrometria mas w kryminalistyce

Gdy metody z analizy żywności rozstrzygają sprawy

Spektrometria mas w kryminalistyce coraz częściej wykorzystuje metody opracowane na potrzeby analizy żywności. Techniki badawcze, które rutynowo wykorzystywane są do wykrywania pozostałości pestycydów i metali ciężkich w produktach spożywczych, znajdują dziś zastosowanie w sprawach kryminalnych: pozwalają zidentyfikować substancję toksyczną, ustalić jej pochodzenie oraz zweryfikować wstępne hipotezy w postępowaniu śledczym. W Laboratorium IGS w ostatnim czasie przeanalizowano trzy takie przypadki, w których badania analityczne pozwoliły oddzielić przypuszczenia od dowodów.

Metody, które za nimi stoją, oraz wyniki tych analiz Instytut Genetyki Sądowej zaprezentował na 74. Konferencji American Society for Mass Spectrometry (ASMS 2026) w San Diego (31 maja – 4 czerwca), jednym z najważniejszych na świecie spotkań naukowych poświęconych spektrometrii mas.

Z laboratorium żywności na miejsce zdarzenia

Metody opracowane dla badań żywności tworzą w Laboratorium IGS komplementarny zestaw technik. ICP-MS odpowiada za analizę pierwiastkową i metale ciężkie. Z kolei GC-MS/MS oraz UPLC-MS/MS wykrywają pestycydy i związki organiczne. Natomiast APGC-MS/MS służy do oznaczania dioksyn, furanów, PCB i WWA. Łącznie obejmują one ponad 360 pestycydów i mykotoksyn, kilkadziesiąt dioksyn, furanów i WWA oraz kilkadziesiąt pierwiastków. Dzięki temu nietypową sprawę można rozpatrzyć wielowymiarowo. Zamiast wąskiego podejścia, weryfikujemy hipotezy przy użyciu różnych metod i technik badawczych.

Zatrucie preparatem fumigacyjnym

Przy ciele zmarłego ujawniono opakowanie preparatu fumigacyjnego, którego głównym składnikiem aktywnym jest fosforek glinu. Założono, że przyczyną zgonu mogło być jego spożycie. Analiza ICP-MS treści żołądkowej, tkanek i krwi wykazała podwyższone stężenie glinu, co potwierdziło spożycie preparatu i powiązało materiał dowodowy z przyczyną zgonu.

Sadza z komina a podejrzenie zagrożenia zdrowia

Pojawiło się podejrzenie, że choroba pacjenta wiąże się z toksynami ze spalania odpadów. Ich pozostałości ujawniono w przewodzie kominowym. Dlatego pobrano próbki sadzy i zbadano je techniką APGC-MS/MS. Analiza objęła dioksyny, furany, dl-PCB oraz WWA. Wyznaczony równoważnik toksyczności wyniósł 2,76 ng/kg dla dioksyn i furanów. Dla dl-PCB było to 0,65 ng/kg. Stężenia WWA również pozostały poniżej progu zagrożenia. W efekcie hipoteza o szkodliwości pozostałości nie potwierdziła się.

Zagadka pomoru pszczół

Pszczelarz zgłosił masowy pomór pszczół w pasiece. W jej pobliżu używano preparatów do konserwacji drewna na bazie miedzi. Pierwsza hipoteza zakładała więc zatrucie miedzią. Analiza ICP-MS po mineralizacji mikrofalowej nie wykazała jednak takich stężeń (miedź 10,73 µg/g, w normie). Sprawdzono zatem działanie celowe. Badania GC-MS/MS i UPLC-MS/MS ujawniły chloropiryfos. To insektycyd silnie toksyczny dla pszczół, którego stosowanie nie jest dozwolone. Wynik wskazał na intencjonalne otrucie pasieki.

Spektrometria mas w kryminalistyce: pewne wnioski

Wszystkie trzy sprawy łączy jedno: zwalidowane, ściśle kontrolowane procedury analityczne. To one wzmacniają czułość, swoistość oraz wartość dowodową wyników. Dlatego wnioski opierają się na powtarzalnych pomiarach, a nie na pojedynczym oznaczeniu. W rezultacie spektrometria mas pozwala oddzielić hipotezę od dowodu także w nietypowych sprawach kryminalnych

Sprawdź naszą ofertę z zakresu toksykologii sądowej, fizykochemii i kryminalistyki.

IGS regularnie uczestniczy w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych. Zobacz nasze relacje z  wydarzeń w 2026 roku, w tym z European Pesticide Residue Workshop (EPRW 2026)
w Rotterdamie oraz z XLII Konferencji Toksykologów Sądowych (TOX³) w Gdańsku.

Autorzy posteru: R. Zbytniewski, J. Czarny, P. Cyplik, A. Piotrowska-Cyplik, E. Michałowska-Sobkowska, R. Stachewicz, J. Powierska-Czarny, M. Chrostowska (Instytut Genetyki Sądowej, Bydgoszcz oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu). Projekt współfinansowany przez UE ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (nr projektu RPO WK-P 1.2.1).